خارج فقه (حج)

ورود به صفحه تقریرات خارج فقه، موضوع حج

بِسمِ اللهِ الرَحمنِ الرَحیِم

وَ ما کانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا کَافَّةً فَلَوْلا نَفَرَ مِنْ کُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَ لِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ (سوره توبه، آیه 122)

این آیه در سه بحث مورد استفاده قرار گرفته است:

  1. حجیت خبر واحد
  2. وجوب کفائی فهم و استنباط احکام دین
  3. وجوب قبول فتوای مجتهد برای عامی

 

ظاهر فراز اول از این آیه عدم وجوب کوچ بر همه مومنین است و روشن است که به قرینه ذیل آیه مراد از نفر، کوچ نمودن برای تفقه در دین است، نه کوچ کردن برای جهاد. زیرا هرچند این آیه در ضمن آیات جهاد واقع شده است، اما با توجه به اینکه (الکلام یفر بعضه بعضا) به قرینه ذیل آیه این آیه مربوط به نفر الی التفقه میشود نه نفر الی الجهاد.

از آنجا که نفر همه مومنین از تمام بلاد اسلامی برای دریافت احکام از منبع آن، نه تنها با مشکلات عدیده ای همراه است بلکه عملا غیر ممکن است، فلذا در این فراز، لطف الهی شامل حال مومنین شده و چنین مشقت و زحمتی از آنها برداشته شده لکن معنای این آسانگیری ، برداشته شدن اصل وجوب تفقه نیست، بلکه از باب (الضررورات تتقدر بقدرها) هر چند نفر الی التفقه بر عموم واجب نیست، اما راهکار مناسبی ارائه شده و آن عبارتست از مضمون ذیل آیه که بدنبال فاء تفریع قرار گرفته و تفقه را بر گروهی از هر قومی به نحو وجوب کفائی، واجب قرار داده است. همچنین مستفاد از این آیه علاوه بر وجوب قبول خبر واحدی که دارای شرائط حجیت است، وجوب قبول فتوای مجتهد نسبت به مقلد است، زیرا لفظ تفقه در عصور متاخره از معنای دقیقی برخوردار شده است که عبارتست از استنباط حکم شرعی فرعی با تنقیح جهات سه گانه (اصل صدور – جهت صدوردلالت) و انصاف این است که تنفیح دو جهت اخیر نیازمند اطلاعات وسیع و دقت نظر است. از اینروست که آیه کریمه بر وجوب کفائی اجتهاد در زمان غیبت که دست مکلفین از دامن کبریائی معصوم (ع) کوتاه است، دلالت می نماید. به این معنا که بر تعدادی از افراد هر قوم واجب است برای وصول به درجه فقاهت، خانه و کاشانه خود را ترک نموده و در مراکز علمی رحل اقامت گزینند و پس از نیل به درجه اجتهاد به میان قوم خود بازگشته و وظیفه تبلیغ احکام دین را انجام دهند و روشن است که وقتی بر مجتهد بیان فتوا واجب باشد بر دیگران هم قبول این فتوا واجب خواهد بود وگرنه لغویت وجوب اجتهاد لازم می آید.

بر اساس آنچه گفته شد، عده ای از جوانان شیعه در هر عصری، احساس وظیفه نموده و برای انجام این تکلیف الهی قیام می کنند. و با پشت پا زدن به آسایش و امور رفاهی و صرف عمر و جوانی خود، به تفقه می پردازند و چون پیدا نمودن ملکه اجتهاد منوط به آموزش علوم مقدماتی متعددی از جمله صرف و نحو، معانی و بیان و بدیع، لغت، منطق، تاریخ، کلام، درایه، تفسیر، اصول فقه و …. است، کسب این این دانشها علاوه بر استعداد لازم و تلاش کافی بر سپری نمودن زمان زیاد و بهره گیری از اساتید زبده نیازمند است، تا پس از طی مدارج علمی مناسب در سطوح عالیه اشتغال پیدا نموده و با ممارستهای لازم ملکه اجتهاد را بدست آورد. و قادر به استنباط احکام شرعیه فرعیه از ادله تفصیلیه گردد.

روش متداول در حوزه های علمیه این است که دانش پژوه پس از ورود به حوزه و گذراندن دروس مقدماتی در مباحث تخصصی که از آن به درس خارج تعبیر می شود، حضور پیدا کرده و از محضر اساتید طراز اول کسب فیض می نماید تا به مراتب عالی علمی و عملی دست یابد.

استاد بزرگوار حضرت آیت الله واعظ موسوی نیز پس از آنکه خود موفق به کسب مدارج عالی علوم حوزوی شده و سالیان متمادی در تدریس سطوح مختلف علوم حوزوی موفقیتهای شایانی را کسب نمودند، به پیشنهاد برخی از بزرگان حوزه و اصرار تعدادی از طلاب، از سال 1390 ه.ش. تدریس خارج فقه را آغاز نمودند و از آنجا که کتاب حج مشتمل بر مباحث دقیق و وسیع و مجتهدپرور و مورد ابتلاء بود، اقدام به تدریس بحث خارج حج کردند.

ایشان معتقد بودند که حضرت امام خمینی معمار کبیر انقلاب اسلامی حق حیات بر حوزه های علمیه داشته و در مباحث مختلف فقهی دارای نوآوریهایی بوده و لازم است که جنبه های علمی و فقهی این فقیه وارسته و مجاهد مورد توجه قرار گیرد، و همه روزه ذکری از ایشان در میان باشد، تا در حوزه های علمیه و در میان طلاب از غربت در آید. لذا محور اصلی بحث را تحریرالوسیله حضرت امام قرار دادند؛ هرچند نظرات فقهی سید یزدی صاحب عروه و بقیه صاحب نظران نیز مورد بحث و بررسی قرار می گیرد.

به فضل الهی از همان آغاز ، این درس نیز همانند سائر مباحثِ استاد از استقبال نسبتا خوب طلاب و فضلا برخوردار گردید و همه روزه ساعت 9 صبح در مدرس 4 مدرسه مبارکه دارالشفاء تدریس می شود، و شروع کلاس از روز چهارشنبه 25 شهریور 94 خواهد بود.

ضمنا استاد واعظ موسوی روزهای چهارشنبه برای انس بیشتر طلاب با مباحث قرآنی، آیات الحج را از جنبه های مختلف تفسیری، ادبی، اخلاقی، تاریخی و… مورد بحث قرار میدهند.